https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/issue/feed Konteksty Pedagogiczne 2022-01-07T09:28:49+01:00 Joanna Skibska redakcja@kontekstypedagogiczne.pl Open Journal Systems <p>Konteksty Pedagogiczne to półrocznik, którego wersją pierwotną jest wersja drukowana. Czasopismo w całości jest poświęcone problemom współczesnej edukacji. Tytuł czasopisma wyznacza płaszczyznę konfrontacji różnorodnych sposobów postrzegania, rozumienia i badania złożonej rzeczywistości edukacyjnej; płaszczyznę interparadygmatycznego i interdyskursywnego dialogu reprezentantów odmiennych opcji teoretycznych i metodologicznych. Konteksty stanowią w założeniu interdyscyplinarne forum wymiany myśli oraz prezentacji wyników i wniosków z badań naukowych w zakresie wieloaspektowego aktualizowania procesów edukacji, wychowania i innych rodzajów uczestnictwa społecznego w zmieniających się warunkach społeczno-kulturowych i cywilizacyjnych. Tytuł czasopisma podkreśla złożoność i wieloaspektowość poruszanej w czasopiśmie problematyki pedagogicznej i jej kontekstów. W założeniu umożliwia i pobudza do dyskusji wszystkie podmioty edukacji wokół najważniejszych dla współczesności problemów edukacyjnych, podejmuje problematykę bliską nie tylko naukowcom i badaczom, lecz także praktykom – zarówno nauczycielom różnych szczebli kształcenia, jak i specjalistom oraz terapeutom pracującym w różnych ośrodkach.</p> <p>Zależy nam, by czasopismo stało się przestrzenią, która umożliwi przegląd literatury z kręgu zagadnień wyłonionych przez redaktorów oraz będzie przedstawiać doniesienia z najnowszych badań, a także sprzyjać wymianie doświadczeń i poglądów, co z kolei pozwoli na podejmowanie dialogu i wypracowywanie wspólnych rozwiązań.</p> <p>Możliwość publikowania tekstów autorów reprezentujących różne dziedziny i&nbsp;subdyscypliny pedagogiczne zapewnia przedsięwzięciu transdyscyplinarny, wielowymiarowy charakter, co z&nbsp;kolei bezpośrednio przekłada się na&nbsp;prezentację szerokiego spektrum podejmowanych rozważań, mających na&nbsp;uwadze potrzeby współczesnego społeczeństwa, zarówno z&nbsp;punktu widzenia dziecka, jak i&nbsp;osoby dorosłej.</p> https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/article/view/316 Pedagog specjalny jako refleksyjny praktyk i innowator w kontekście aktualnych wyzwań cywilizacyjnych, kształcenia akademickiego oraz pracy pedagogicznej 2022-01-07T09:28:49+01:00 Jolanta Baran jolanta.baran@up.krakow.pl Ewa Dyduch ewa.dyduch@up.krakow.pl <p>W opracowaniu przedstawiono rozważania dotyczące stawania się refleksyjnym praktykiem i innowatorem przez pedagogów specjalnych w kontekście przemian współczesnego świata. W odwołaniu do literatury przedmiotu uznano te kompetencje za ważne w przygotowaniu do zawodu oraz codziennej pracy każdego nauczyciela, w tym pedagoga specjalnego, a jednocześnie za niewystarczająco widoczne w realizowanych działaniach kształcenia akademickiego oraz praktyki. Tekst rozdzielono śródtytułami. Najpierw omówiono kwestie niespodziewanych wyzwań i dynamicznych zmian, które napotkała edukacja na przełomie drugiej i trzeciej dekady XXI wieku, głównie wynikające z pandemii COVID-19. Następnie zwrócono uwagę na zmieniające się potrzeby, ale także słabości kształcenia pedagogów specjalnych oraz możliwości realizowania profesji pedagoga specjalnego w dobie przemian systemu edukacji. W prezentowanych rozważaniach uwzględniono aktualny kontekst, w odwołaniu do mechanizmów zmian zachodzących w XXI wieku, skupionych wokół zagadnień technologicznych, politycznych oraz kulturowych. Za ważną część kształtowania kompetencji refleksyjnego praktyka i innowatora uznano uczestniczenie w seminarium i przygotowanie pracy dyplomowej, w powiązaniu z aktywnością studentów w ramach realizowanego planu studiów na wcześniejszych latach. Nabywane tą drogą doświadczenia winny pozwolić na zdobywanie umiejętności potrzebnych do wykonywania codziennej pracy nauczyciela opartej na wiedzy, badaniach naukowych i diagnozie zespołu uczniowskiego (evidence-based practice). Jednocześnie krytycznie oceniono w tym względzie aktualny stan. W ramach konkluzji sformułowano wniosek o zjawisku niedowartościowania potrzeby i podejmowanych działań w zakresie kształtowania refleksyjności i innowacyjności w edukacji akademickiej przyszłych pedagogów specjalnych oraz doskonalenia tych kompetencji u czynnych profesjonalistów. Postuluje się więc podjęcie namysłu nad dokonaniem w tym zakresie zmian.</p> 2021-12-29T00:00:00+01:00 Copyright (c) 2021 https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/article/view/317 Nauczyciel surdopedagog-konstruktywista w wirtualnej rzeczywistości edukacyjnej 2022-01-07T09:28:49+01:00 Agata Tańska agata.tanska@us.edu.pl <p>Konstruktywizm stosowany w pracy nauczyciela daje dziecku możliwość odkrywania własnych pokładów wiedzy i zmiany poglądów na nowe. Wprowadzanie nurtu konstruktywistycznego w pracę nauczyciela dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi to trudne zadanie, szczególnie w przypadku dzieci z niepełnosprawnościami sensorycznymi. Wielu pedagogów specjalnych, w tym surdopedagogów, podejmuje model konstruktywistycznego przekazywania wiedzy. Poszukiwanie metod i opracowywanie programów nauczania w taki sposób, aby były jak najbardziej bliskie dziecku z niepełnosprawnością słuchu i dawały możliwości odkrywania wiedzy, zaburzyła epidemia COVID-19. Zdrowie i życie ludzkie stało się determinantem nowych form kształcenia. Edukację przeniesiono ze szkół i placówek do Internetu, tworząc zdalną formę przekazywania wiedzy. Ta nowa sytuacja, przez nikogo nieprzewidziana, na całym świecie zaburzyła życie codzienne na wszystkich płaszczyznach: osobistej, rodzinnej, zawodowej, gospodarczej i edukacyjnej. W zaplanowaną metodyczną pracę nauczyciela i ucznia wkradł się chaos spowodowany nieznanym. Nauczyciele i uczniowie, w tym również uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, znaleźli się w sytuacji pracy opartej na technologii ACT. Nauczyciele – specjaliści kształcenia specjalnego, którzy niestrudzenie dbają o efekty kształcenia, z trudem przechodzą przez zdalną pracę z uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych, a ich dotychczasowe metody pracy często nie mogą znaleźć zastosowania. Celem artykułu jest ukazanie surdopedagoga i surdopedagoga-konstruktywisty na ścieżkach zdalnego nauczania, podczas którego doskonalili oni swoje umiejętności dydaktyczne.</p> 2021-12-29T00:00:00+01:00 Copyright (c) 2021 https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/article/view/319 Ustawa o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami a aranżacja przestrzeni klas dla uczniów z niepełnosprawnościami 2022-01-07T09:28:49+01:00 Anna Wojtas-Rduch anna.wojtas@us.edu.pl <p>Godność i podmiotowość każdego człowieka powinny być fundamentem relacji międzyludzkich. Niestety nadal wiele sfer funkcjonowania nie jest dostępnych dla osób z niepełnosprawnościami. Obecnie w Polsce mierzymy się ze stereotypowym myśleniem i przełamywaniem różnego rodzaju barier, które nadal występują w naszej codzienności. <br>Celem niniejszego artykułu jest rozpatrzenie dyrektyw wpisanych w nową Ustawę o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w aspekcie aranżacji przestrzeni klas integracyjnych pod kątem dostępności, dzięki czemu uda się wyjść naprzeciw potrzebom i oczekiwaniom osób z niepełnosprawnościami. Artykuł składa się z kilku części. W pierwszej z nich przeprowadzono analizę treści Ustawy o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, w drugiej do-konano przeglądu piśmiennictwa z zakresu aranżacji klasy szkolnej. Całość zamykają konkluzje.</p> 2021-12-29T00:00:00+01:00 Copyright (c) 2021 https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/article/view/320 Społeczne funkcjonowanie dziecka z zaburzeniami zachowania (i emocji). Studium przypadku 2022-01-07T09:28:49+01:00 Barbara Cygan barbara.cygan@up.krakow.pl Barbara Kurowska barbara.kurowska@up.krakow.pl <p>W artykule omówiono problem społecznego funkcjonowania dziecka z zaburzeniami zachowania i emocji. Po wprowadzeniu w problematykę (m.in. wyjaśnieniach terminologicznych, opisie przyczyn omawianych zjawisk) odwołano się do casy study, w którego opisie zaprezentowano, jak zachowuje się dziecko na gruncie rodziny, szkoły oraz w środowisku społecznym. W charakterystyce wskazano również na codzienne problemy, z jakimi borykają się osoby, które muszą otoczyć takie dziecko opieką – rodziców, nauczycieli, opiekunów społecznych. Zasygnalizowano też bezradność osób pracujących w placówkach oświatowych, które nie do końca potrafią radzić sobie z dziećmi z zaburzeniami zachowania. We wnioskach zaproponowano kierunki zmian mogących ułatwić nauczycielom pracę z dziećmi przejawiającymi takie trudności – uzupełnienie kierunków kształcenia nauczycieli o przedmioty z zakresu psychopatologii, psychiatrii i patologii społecznej oraz wzbogacenie programów przedmiotów o treści z zakresu metod pracy – zasugerowano metodę behawioralną jako najskuteczniejszą w kształtowaniu zachowań pożądanych. Specjaliści prowadzący terapię z dzieckiem z zaburzeniami powinni obowiązkowo zaznajomić z jej założeniami jego rodziców.</p> 2021-12-29T00:00:00+01:00 Copyright (c) 2021 https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/article/view/322 Mózgowe (neuronalne) korelaty leworęczności: przyczyny i manifestacje z perspektywy neuronauk i nauk pedagogicznych 2022-01-07T09:28:49+01:00 Miłosz Gołyszny mgolyszny@sum.edu.pl <p>Lateralizacja to proces kształtowania przewagi funkcjonalnej jednej strony ciała. Wyróżnia się różne typy lateralizacji. Przez lata leworęczność uznawano za przejaw patologii. Trend ten jednak uległ z czasem zahamowaniu. Obecne poglądy opierają się na założeniu, że różnic półkulowych nie da się sprowadzić do jednego wymiaru. Uważa się, że obie półkule tworzą system, w którym istotną rolę odgrywa każda z nich. Nie podlega dyskusji, że dominacja jednej z rąk jest korzystna. Przyczyny powstawania leworęczności nie zostały dotychczas dostatecznie poznane. Istnieje wiele hipotez próbujących wyjaśnić to zjawisko. Obecnie trwają spory na temat różnych wariantów odmiennej stronności i ich predestynacji do trudności w uczeniu się. Jak wynika z danych, leworęczność jest zjawiskiem o złożonym podłożu neurobiologicznym, a jej implikacje są komplementarne. Celem niniejszej pracy jest przedstawienie tego zjawiska na podstawie doświadczeń pochodzących z badań neurobiologicznych, neuropsychologicznych i neuropedagogicznych.</p> 2021-12-29T00:00:00+01:00 Copyright (c) 2021 https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/article/view/323 Konteksty kształcenia na odległość w doświadczeniach nauczycieli szkoły podstawowej 2022-01-07T09:28:49+01:00 Emilia Aksamit eaksamit@umk.pl Marta Giziewska giziewska@doktorant.umk.pl <p>Artykuł ma charakter badawczy i stanowi próbę opisu doświadczeń nauczycieli, którzy musieli się zmierzyć z nowymi wyzwaniami zawodowymi spowodowanymi pandemią COVID-19. Odnalezienie się w nieznanej dotąd rzeczywistości stworzyło obszar do opisu nowych kontekstów pracy nauczyciela. W artykule zaprezentowano wyniki badania osadzonego w strategii badań jakościowych, którego celem było poznanie i porównanie narracji nauczycieli na temat sytuacji zmiany, która ma miejsce w odniesieniu do ich zadań i roli, miejsca pracy, relacji, wyzwań oraz trudności.</p> 2021-12-29T00:00:00+01:00 Copyright (c) 2021 https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/article/view/324 Kształcenie na odległość w przedszkolach jako jedna z determinant w systemie antyepidemicznym Republiki Czeskiej 2022-01-07T09:28:49+01:00 Radmila Burkovičová radmila.vurkovicova@osu.cz Karin Fodorová karin.fodorova@osu.cz <p>Artykuł ma na celu opisanie sytuacji w przedszkolach w okresie kwarantanny spowodowanej koronawirusem, kiedy formą edukacji było nauczanie na odległość. Badanie miało na celu poznanie doświadczeń nauczycieli w związku z nauczaniem na odległość w okresie kwarantanny oraz tego, jak te doświadczenia wpłynęły na ich opinie na temat uczenia się na odległość dzieci w przyszłości. Badanie oparte jest na metodzie ankiety. Grupa badana składała się z 93 nauczycieli, którzy są formalnie przeszkoleni na różnych poziomach, ale wszyscy są wykwalifikowani. Kształcenie na odległość odbywało się za pomocą poczty e-mail, stron internetowych, telefonów komórkowych, przekazywania dzieciom materiałów za pośrednictwem rodziców. Wyniki ujawniły cały szereg problemów i potrzeb dotyczących: połączenia z Internetem w przedszkolach, technologii IT, pomysłów na kształcenie na odległość, a także szkolenia nauczycieli w zakresie pracy zdalnej za pomocą technologii IT. Respondenci nie byli zgodni co do grupy wiekowej, od której powinno się rozpocząć przedszkolne nauczanie na odległość. Nie kwestionowali również limitu wieku obowiązkowej edukacji na odległość.</p> 2021-12-29T00:00:00+01:00 Copyright (c) 2021 https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/article/view/325 Przygotowanie do zawodu nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej w kontekście uzdolnień i umiejętności graficznego ukazywania brył – wybrane zagadnienia 2022-01-07T09:28:49+01:00 Ewa Piwowarska e.piwowarska@ujd.edu.pl <p>Dominująca u dzieci właściwość, jaką jest całościowe poznawanie świata, implikuje w edukacji potrzebę stopniowego wprowadzania uczniów w postrzeganie różnych jego części. Stąd w kształceniu nauczycieli edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej czynnikiem podnoszącym poziom zdobywanych kompetencji jest wzmacnianie doświadczeń w zakresie percepcji wzrokowej i działań ukierunkowanych na kształcenie przestrzennej wyobraźni, które są istotne do zrozumienia zasadności prowadzenia z dziećmi działań opierających się również na kształtowaniu przestrzennym. <br>W konsekwencji prowadzono badania, których celem było ustalenie związku między uzdolnieniami studentów kierunku edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna a umiejętnościami obserwowania i kodowania za pomocą języka plastyki form trójwymiarowych. Starano się w nich uzyskać odpowiedzi na pytanie dotyczące zależności między umiejętnościami tworzenia obrazów obserwowanych układów brył a wskazanymi przez studentów uzdolnieniami. Dodatkowym problemem stało się ustalenie poziomu umiejętności tworzenia przez przyszłych nauczycieli edukacji elementarnej obrazów obserwowanych układów przestrzennych przedmiotów. <br>Realizacja zadań dydaktycznych w ramach prowadzonej w szkole podstawowej aktywności plastycznej i technicznej, która obejmuje – obok tworzenia kompozycji płaskich – równie ważne formowanie przestrzenne i działalność konstrukcyjną, wymaga od nauczycieli zrozumienia zasadności podejmowania takich czynności już na najwcześniejszym poziomie nauczania. Poszukiwanie i stosowanie różnorodnych pomocy dydaktycznych wspomagających u dzieci rozwój zmysłu konstrukcyjnego i wyobraźni przestrzennej może mieć duże znaczenie dla nauczania geometrii na kolejnym stopniu edukacyjnym oraz orientacji w świecie zewnętrznym.</p> 2021-12-29T00:00:00+01:00 Copyright (c) 2021 https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/article/view/326 Wstęp do kształcenia nauczycieli w ramach edukacji drugiej szansy z autorefleksyjnej perspektywy analizy dyskursywnej i etnometodologii 2022-01-07T09:28:49+01:00 Eva Bolfíková eva.bolfikova@unipo.sk Ivana Pirohová ivana.pirohova@unipo.sk <p>Badania nad właściwościami środowiska edukacyjnego w szkołach drugiej szansy znajdują zastosowanie jako element wypracowania efektywniejszych narzędzi pozwalających na włączenie grup zmarginalizowanych do udziału w rynku pracy i zapewnienie im lepszych warunków socjalno-ekonomicznych. W edukacji drugiej szansy nauczycielom w szkołach podstawowych i średnich przydziela się rolę, do której w ramach swojego kształcenia zawodowego i dotychczasowej praktyki pedagogicznej nie byli przygotowywani, a która wymaga od nich przewartościowania zakresu kompetencji. Celem artykułu jest nakreślenie jednej z możliwych perspektyw teoretyczno-metodologicznych kształcenia nauczycieli w ramach edukacji drugiej szansy, uwzględniającej ich funkcjonowanie w aktualnych warunkach, z ich pozycji, z wykorzystaniem narzędzi autorefleksji, zwłaszcza dzienników lekcyjnych, jako obrazu ich codziennej praktyki edukacyjnej. Zastosowanie analizy dyskursywnej i etnometodologii stanowi bardzo efektywny sposób przekazywania wiedzy o konstruowaniu ram tożsamościowych i praktyk samopoznania oraz zarządzania procesami kształcenia, biorąc pod uwagę cechy odrębne ich uczestników, wrażliwość na odmienność i wyjątkowość potencjału jednostek, w toku nieustannego dynamicznego rozwoju i zmian. Zaproponowano model obrazujący pozycję nauczyciela w ramach edukacji drugiej szansy w pięciu wymiarach: 1) autoidentyfikacja, 2) autodeterminacja, 3) autointerpretacja, 4) samodoskonalenie, 5) autoinspiracja. Poszczególne wymiary funkcjonują jako pola dyskretne, z własnym życiem i dynamiką, nie wykluczają jednak wzajemnych powiązań.</p> 2021-12-29T00:00:00+01:00 Copyright (c) 2021 https://kontekstypedagogiczne.pl/kp/article/view/327 Postawy wobec zawodu nauczyciela wyrażone motywami studentów czeskich i polskich decydujących się na podjęcie studiów pedagogicznych 2022-01-07T09:28:49+01:00 Lucie Zormanová lucie.zormanova@us.edu.pl <p>Na wybór kierunku studiów ma wpływ wiele czynników. W niniejszym artykule skupiono się na czynnikach, które wpływają na wybór dydaktyki jako kierunku studiów oraz na postawach studentów wobec zawodu nauczyciela wyrażających się poprzez motywy wyboru tego kierunku. Na podstawie wybranych czynników (prestiż zawodu, społeczne znaczenie zawodu, zainteresowanie pracą z dziećmi itp.) wśród badanych studentów identyfikowano motywy, które odegrały rolę w wyborze kierunku studiów. Autorka nie skupiła się wyłącznie na terytorium Czech, ale przeprowadziła także ankietę badawczą wśród polskich studentów z tego samego kierunku. Głównym celem badań była analiza postaw uczniów czeskich i polskich wobec zawodu nauczyciela. <br>Praca jest wynikiem dociekań naukowych prof. dr hab. Marty Klímovej, która prowadziła badania naukowe wśród studentów kierunków nauczania. Części kwestionariusza Klímovej również wykorzystano w ankiecie badawczej, ale zostały one zaktualizowane ze względu na zmienione warunki w edukacji i zmiany polityczne. <br>Grupa badana składała się z czeskich studentów III roku studiów licencjackich na Uniwersytecie Masaryka oraz III i V roku programu studiów nauczanie na 1. poziomie szkoły podstawowej, a także z polskich studentów z Uniwersytetu Śląskiego – III roku studiów licencjackich i II roku studiów magisterskich studjujących na kierunku pedagogika przedszkolna i nauczanie w szkole podstawowej I stopnia.</p> 2021-12-29T00:00:00+01:00 Copyright (c) 2021